Παράλληλα κείμενα στην Αλληγορία του Σπηλαίου
Στην παρακάτω ανάρτηση θα παρουσιαστούν παράλληλα κείμενα άμεσα συνδεόμενα με την 11η ενότητα της ΅Πολιτείας΅ του Πλάτωνα. Στόχος είναι να σχολιαστούν και να απαντηθούν οι αντίστοιχες ερωτήσεις για μια πληρέστερη κατανόηση της αλληγορίας.
Βιβλίο φιλοσοφικού λόγου Γ¨ Λυκείου
http://ebooks.edu.gr/courses/DSGL-C128/document/4e57ad212y0y/4e57ad390o4y/4e6651aeg4yp.pdf
Ενδελεχής ανάλυση της ενότητας 11
http://www.study4exams.gr/anc_greek/course/view.php?id=84#3
ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΚΕΙΜΕΝΑ
1. Η παιδεία στην πλατωνική Πολιτεία δεν είναι μόνο μια μέθοδος για να διαμορφωθεί ο χαρακτήρας και να αναπτυχθούν οι νοητικές ικανότητες των αρχομένων, αλλά και ένας τρόπος να δοκιμαστούν ηθικά και να επιλεγούν οι καλύτεροι που προορίζονται να ασκήσουν την εξουσία. Και στο θέμα της παιδείας η ηθική αξιολόγηση είναι άρρηκτα δεμένη με την πολιτική σκοπιμότητα, πράγμα για το οποίο ο Πλάτων κατηγορήθηκε με σφοδρότητα (Α. Μπαγιόνας, 1974).
2. Οδός άνω και οδός κάτω
Επιβλητική εικόνα για τον δρόμο του ανθρώπου ο οποίος προχωρεί για να γνωρίσει την αλήθεια της ύπαρξης, η παρομοίωση της σπηλιάς. Διακρίνονται 5 βαθμίδες. Οι τέσσερις πρώτες είναι παράλληλες με τους αναβαθμούς της γνώσης του ΣΤ΄ βιβλίου (εικασία, πίστις, διάνοια, νόησις) – α) μέσα στη σπηλιά βλέπουν μόνο σκιές - δόξα, β) απελευθέρωση από τα δεσμά - βλέπουν τη φωτιά, γ) έξω από τη σπηλιά βλέπουν τα πράγματα στο φως του ήλιου, δ) θέαση του ήλιου, της ιδέας του αγαθού, ε) ξαναγυρνούν φωτισμένοι στη σπηλιά για να απελευθερώσουν τους άλλους. Η επιστροφή αντιστοιχεί στην ηθική αναγκαιότητα, που αναγκάζει το φιλόσοφο να περάσει από την ευτυχία του θεωρητικού βίου στον ενεργητικό βίο της πολιτικής ζωής. Οι δύο έννοιες που είναι αυστηρά χωρισμένες στη διανόηση του 5ου αιώνα, εμφανίζονται στον Πλάτωνα σε μιαν καινούρια ιδιότυπη σύνδεση.
(Α. Lesky, σ. 733).
3. Η εικόνα του σπηλαίου
Η εικόνα του σπηλαίου συμπυκνώνει το νόημα του αγώνα του ανθρώπου να λυτρωθεί από τα δεσμά της φαινομενικότητας, που τον κρατούν εγκλωβισμένο στην άγνοια και την πλάνη, και να ορθωθεί στο φως της αλήθειας. Η λύτρωσή του είναι δύσκολη, είναι μια συνεχής, ανοδική και επίμοχθη πορεία γεμάτη δυσυπέρβλητα εμπόδια και αναγκασμούς. Σ’ αυτήν, ωστόσο, ο φωτισμένος άνθρωπος γίνεται παιδευτής και συμπαραστάτης του άλλου στον αγώνα της απελευθέρωσής του. Ο φωτισμένος, αυτός που κατορθώνει να φτάσει στο φως της αλήθειας, αισθάνεται το χρέος να κατέβει και πάλι στο χώρο του δεσμωτηρίου, για να γίνει με κίνδυνο της ζωής του ελευθερωτής των άλλων. Η πολιτεία είναι αυτός ο δεσμός, το χρέος της κατάβασης, ώστε οι δεσμώτες συμπολίτες να μπορέσουν να γίνουν κι αυτοί πολίτες της άνω πολιτείας, που τη φωτίζει το φως της αλήθειας.
(Κ. Π. Μιχαηλίδης, σσ. 82-83)
4. Ο πλατωνικός μύθος –αυθύπαρκτη αισθητική μορφή –όχι αλληγορία.
Ο μύθος δεν είναι αλληγορία, όπως νομίζουν μερικοί, αλλά αυθύπαρκτη αισθητική μορφή, που έχει τις ρίζες της στην ψυχή και στην προσπάθειά της να συλλάβει την ιδέα. Η αλληγορία έχει την τάση να προσωποποιεί εκείνο που θέλει να παραστήσει, την αγάπη, τη θρησκεία κτλ. Τα μεταβάλλει σε πρόσωπα, σε αντικείμενα. Είναι έργο της επινόησης όχι έργο της φαντασίας. Ο μύθος δεν είναι επινόημα, είναι ποίημα με οργανική αυτάρκεια και όραμα με εσωτερική ευδαιμονία. Και εκεί όπου η αλληγορία δεν χρησιμοποιεί την προσωποποίηση πάλι τα αντικείμενα δεν είναι σύμφυτα με το νόημα της αλληγορίας αλλά συμβατικά ταιριασμένα με το σκοπό της. Πρέπει κάποιος να μας τα εξηγήσει για να τα καταλάβουμε. Στο μύθο τα σύμβολα μιλούν μόνα τους, είναι τόσο σύμφυτα με το νόημα του μύθου, που είτε τα ερμηνεύουμε είτε όχι, μας συγκινούν. Δεύτερος λόγος που ο μύθος δεν είναι αλληγορία : η αλληγορία είναι κάτι ξένο στην κλασική εποχή και στην τέχνη της, ανήκει πιο πολύ στη μεσαιωνική και χριστιανική τέχνη. Η αρχαία τέχνη έχει απόλυτη αυτάρκεια, δεν είναι αλλού αυτή κι αλλού το νόημά της.
(…) Ο πλατωνικός μύθος έχει βαθιά συγγένεια με την πλατωνική ειρωνεία, είναι και ο ίδιος μια μορφή μεταφυσικής ειρωνείας, την ίδια δηλαδή στιγμή που νομίζουμε πως φανερώνει κάτι, την ίδια στιγμή το σκεπάζει. Μας αποκαλύπτει κάτι που είναι επέκεινα από τη λογική, χωρίς να μας βυθίζει στην άβυσσο της δογματικής μεταφυσικής. Όσο η διαλεκτική βαθαίνει, τόσο ο μύθος ομορφαίνει. Η διαλεκτική και ο μύθος είναι αντίθετα μεταξύ τους, αλλά ταυτόχρονα υπάρχει οργανική σχέση ανάμεσά τους. Η ποίηση είναι εδώ οργανικά δεμένη με τη λογική. Η γνώση γυρίζει εδώ σε τέχνη. Ο μύθος εκφράζει με χρονικά μέσα κάτι άχρονο και υπερούσιο. Αν η πλατωνική Πολιτεία έχει σκοπό να φανερώσει, ότι όλη η ζωή της κοινωνίας των ανθρώπων είναι πάλη ανάμεσα στην ελευθερία και την ανάγκη, και ότι κάθε πράξη του πολίτη και της πολιτείας πρέπει να είναι και υπερνίκηση της ανάγκης, την ίδια πάλη έρχεται να παραστήσει ανάγλυφα ο μύθος της Πολιτείας. Οι μεγάλοι μύθοι του Πλάτωνα παριστάνουν θέματα που στην ουσία τους μένουν λογικά ανερμήνευτα.
(Ι. Ν. Θεοδωρακόπουλος, σσ. 283-288).
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Ι., Εισαγωγή στον Πλάτωνα, Αθήνα 3η έκδ. 1958.
LESKY A., Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας, μτφρ. Αγ. Τσοπανάκης, εκδ. Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1990.
ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ Κ., Πλάτων. Λόγος και Μύθος, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα 1998
ΜΠΑΓΙΟΝΑΣ Α., Ιστορία της αρχαίας ελληνικής ηθικής από τους προσωκρατικούς ως την αρχαία Ακαδημία, Θεσσαλονίκη 1974. (1)
Βιβλίο φιλοσοφικού λόγου Γ¨ Λυκείου
http://ebooks.edu.gr/courses/DSGL-C128/document/4e57ad212y0y/4e57ad390o4y/4e6651aeg4yp.pdf
Ενδελεχής ανάλυση της ενότητας 11
http://www.study4exams.gr/anc_greek/course/view.php?id=84#3
ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΚΕΙΜΕΝΑ
1. Η παιδεία στην πλατωνική Πολιτεία δεν είναι μόνο μια μέθοδος για να διαμορφωθεί ο χαρακτήρας και να αναπτυχθούν οι νοητικές ικανότητες των αρχομένων, αλλά και ένας τρόπος να δοκιμαστούν ηθικά και να επιλεγούν οι καλύτεροι που προορίζονται να ασκήσουν την εξουσία. Και στο θέμα της παιδείας η ηθική αξιολόγηση είναι άρρηκτα δεμένη με την πολιτική σκοπιμότητα, πράγμα για το οποίο ο Πλάτων κατηγορήθηκε με σφοδρότητα (Α. Μπαγιόνας, 1974).
- Νομίζετε ότι είναι σωστό ή απλώς αναπόφευκτο να αναλαμβάνει η εκπαίδευση (σε οποιαδήποτε εποχή και σήμερα) έναν τέτοιο ρόλο;
2. Οδός άνω και οδός κάτω
Επιβλητική εικόνα για τον δρόμο του ανθρώπου ο οποίος προχωρεί για να γνωρίσει την αλήθεια της ύπαρξης, η παρομοίωση της σπηλιάς. Διακρίνονται 5 βαθμίδες. Οι τέσσερις πρώτες είναι παράλληλες με τους αναβαθμούς της γνώσης του ΣΤ΄ βιβλίου (εικασία, πίστις, διάνοια, νόησις) – α) μέσα στη σπηλιά βλέπουν μόνο σκιές - δόξα, β) απελευθέρωση από τα δεσμά - βλέπουν τη φωτιά, γ) έξω από τη σπηλιά βλέπουν τα πράγματα στο φως του ήλιου, δ) θέαση του ήλιου, της ιδέας του αγαθού, ε) ξαναγυρνούν φωτισμένοι στη σπηλιά για να απελευθερώσουν τους άλλους. Η επιστροφή αντιστοιχεί στην ηθική αναγκαιότητα, που αναγκάζει το φιλόσοφο να περάσει από την ευτυχία του θεωρητικού βίου στον ενεργητικό βίο της πολιτικής ζωής. Οι δύο έννοιες που είναι αυστηρά χωρισμένες στη διανόηση του 5ου αιώνα, εμφανίζονται στον Πλάτωνα σε μιαν καινούρια ιδιότυπη σύνδεση.
(Α. Lesky, σ. 733).
- Συμφωνεί ο Lesky με τον Πλάτωνα όσον αφορά την ηθική αναγκαιότητα της επιστροφής του απελευθερωμένου δεσμώτη στη σπηλιά;
3. Η εικόνα του σπηλαίου
Η εικόνα του σπηλαίου συμπυκνώνει το νόημα του αγώνα του ανθρώπου να λυτρωθεί από τα δεσμά της φαινομενικότητας, που τον κρατούν εγκλωβισμένο στην άγνοια και την πλάνη, και να ορθωθεί στο φως της αλήθειας. Η λύτρωσή του είναι δύσκολη, είναι μια συνεχής, ανοδική και επίμοχθη πορεία γεμάτη δυσυπέρβλητα εμπόδια και αναγκασμούς. Σ’ αυτήν, ωστόσο, ο φωτισμένος άνθρωπος γίνεται παιδευτής και συμπαραστάτης του άλλου στον αγώνα της απελευθέρωσής του. Ο φωτισμένος, αυτός που κατορθώνει να φτάσει στο φως της αλήθειας, αισθάνεται το χρέος να κατέβει και πάλι στο χώρο του δεσμωτηρίου, για να γίνει με κίνδυνο της ζωής του ελευθερωτής των άλλων. Η πολιτεία είναι αυτός ο δεσμός, το χρέος της κατάβασης, ώστε οι δεσμώτες συμπολίτες να μπορέσουν να γίνουν κι αυτοί πολίτες της άνω πολιτείας, που τη φωτίζει το φως της αλήθειας.
(Κ. Π. Μιχαηλίδης, σσ. 82-83)
- Κατά πόσο, σύμφωνα με την άποψη του Μιχαηλίδη, συνδέεται η επίπλαστη πραγματικότητα της σπηλιάς του Πλάτωνα με την σημερινή επιδερμική αντίληψη της κοινωνίας μας;
4. Ο πλατωνικός μύθος –αυθύπαρκτη αισθητική μορφή –όχι αλληγορία.
Ο μύθος δεν είναι αλληγορία, όπως νομίζουν μερικοί, αλλά αυθύπαρκτη αισθητική μορφή, που έχει τις ρίζες της στην ψυχή και στην προσπάθειά της να συλλάβει την ιδέα. Η αλληγορία έχει την τάση να προσωποποιεί εκείνο που θέλει να παραστήσει, την αγάπη, τη θρησκεία κτλ. Τα μεταβάλλει σε πρόσωπα, σε αντικείμενα. Είναι έργο της επινόησης όχι έργο της φαντασίας. Ο μύθος δεν είναι επινόημα, είναι ποίημα με οργανική αυτάρκεια και όραμα με εσωτερική ευδαιμονία. Και εκεί όπου η αλληγορία δεν χρησιμοποιεί την προσωποποίηση πάλι τα αντικείμενα δεν είναι σύμφυτα με το νόημα της αλληγορίας αλλά συμβατικά ταιριασμένα με το σκοπό της. Πρέπει κάποιος να μας τα εξηγήσει για να τα καταλάβουμε. Στο μύθο τα σύμβολα μιλούν μόνα τους, είναι τόσο σύμφυτα με το νόημα του μύθου, που είτε τα ερμηνεύουμε είτε όχι, μας συγκινούν. Δεύτερος λόγος που ο μύθος δεν είναι αλληγορία : η αλληγορία είναι κάτι ξένο στην κλασική εποχή και στην τέχνη της, ανήκει πιο πολύ στη μεσαιωνική και χριστιανική τέχνη. Η αρχαία τέχνη έχει απόλυτη αυτάρκεια, δεν είναι αλλού αυτή κι αλλού το νόημά της.
(…) Ο πλατωνικός μύθος έχει βαθιά συγγένεια με την πλατωνική ειρωνεία, είναι και ο ίδιος μια μορφή μεταφυσικής ειρωνείας, την ίδια δηλαδή στιγμή που νομίζουμε πως φανερώνει κάτι, την ίδια στιγμή το σκεπάζει. Μας αποκαλύπτει κάτι που είναι επέκεινα από τη λογική, χωρίς να μας βυθίζει στην άβυσσο της δογματικής μεταφυσικής. Όσο η διαλεκτική βαθαίνει, τόσο ο μύθος ομορφαίνει. Η διαλεκτική και ο μύθος είναι αντίθετα μεταξύ τους, αλλά ταυτόχρονα υπάρχει οργανική σχέση ανάμεσά τους. Η ποίηση είναι εδώ οργανικά δεμένη με τη λογική. Η γνώση γυρίζει εδώ σε τέχνη. Ο μύθος εκφράζει με χρονικά μέσα κάτι άχρονο και υπερούσιο. Αν η πλατωνική Πολιτεία έχει σκοπό να φανερώσει, ότι όλη η ζωή της κοινωνίας των ανθρώπων είναι πάλη ανάμεσα στην ελευθερία και την ανάγκη, και ότι κάθε πράξη του πολίτη και της πολιτείας πρέπει να είναι και υπερνίκηση της ανάγκης, την ίδια πάλη έρχεται να παραστήσει ανάγλυφα ο μύθος της Πολιτείας. Οι μεγάλοι μύθοι του Πλάτωνα παριστάνουν θέματα που στην ουσία τους μένουν λογικά ανερμήνευτα.
(Ι. Ν. Θεοδωρακόπουλος, σσ. 283-288).
- Πως βλέπει τη σχέση αλληγορίας και μύθου ο Ι.Ν. Θεοδωρακόπουλος και πως ο Πλάτωνας;
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΘΕΟΔΩΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ Ι., Εισαγωγή στον Πλάτωνα, Αθήνα 3η έκδ. 1958.
LESKY A., Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Λογοτεχνίας, μτφρ. Αγ. Τσοπανάκης, εκδ. Κυριακίδη, Θεσσαλονίκη 1990.
ΜΙΧΑΗΛΙΔΗΣ Κ., Πλάτων. Λόγος και Μύθος, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα 1998
ΜΠΑΓΙΟΝΑΣ Α., Ιστορία της αρχαίας ελληνικής ηθικής από τους προσωκρατικούς ως την αρχαία Ακαδημία, Θεσσαλονίκη 1974. (1)
Σχόλια
Δημοσίευση σχολίου